Đòn bẩy (Leverage)
Tóm lại Leverage (đòn bẩy) là giao dịch một vị thế lớn hơn vốn của bạn nhờ đi vay hoặc ký quỹ, khuếch đại cả lãi lẫn lỗ.
Leverage nghĩa là nắm giữ một vị thế lớn hơn số vốn bạn bỏ ra. Nó được biểu thị bằng một bội số: ở mức 10x, 100$ vốn của bạn điều khiển khoản exposure 1.000$. Lãi và lỗ được tính trên toàn bộ quy mô vị thế, không phải trên khoản ký quỹ của bạn. Với tài khoản margin và các giao thức cho vay, cơ chế này hoạt động qua một khoản vay thực sự. Còn với perpetual futures, sàn chỉ theo dõi exposure của bạn so với số margin bạn đã ký quỹ, chứ không cho bạn vay phần giá trị còn lại của vị thế.
Bạn ký quỹ tài sản thế chấp, thường gọi là margin, và nền tảng sẽ đặt ra một mức giá thanh lý (liquidation price). Về lý thuyết, ở 10x chỉ cần giá đi ngược 10% là hết margin, còn ở 20x chỉ cần 5%. Tuy nhiên, những con số này chỉ mô tả trường hợp margin cạn hoàn toàn. Do có yêu cầu maintenance margin và phí, việc thanh lý thường xảy ra sớm hơn thế. Tùy nền tảng, thanh lý có thể là một phần hoặc để lại một ít số dư, nhưng bạn nên chuẩn bị tinh thần mất phần lớn margin cộng thêm phí thanh lý.
Giữ một vị thế dùng đòn bẩy cũng phát sinh chi phí liên tục. Tài khoản margin bị tính lãi vay. Perpetual futures dùng các khoản funding được chuyển qua lại giữa bên long và bên short, nên tùy vào funding rate và phía bạn đang đứng, bạn có thể phải trả hoặc được nhận khoản này.
Điều này đặc biệt quan trọng với các token small-cap. Chúng có thể biến động 20% hoặc hơn chỉ trong một giờ, và thanh khoản mỏng tạo ra những cây nến râu (wick) dài, đâm xuyên qua một mức giá rồi bật ngược lại ngay. Một lệnh long dùng đòn bẩy có thể bị thanh lý bởi một cú wick đảo chiều chỉ vài phút sau, khiến bạn văng khỏi một giao dịch lẽ ra là đúng. Các vụ thanh lý cưỡng bức còn tạo thêm áp lực bán hoặc mua, có thể đẩy giá đi xa hơn và kích hoạt thêm nhiều vụ thanh lý khác.
Trước khi mở một vị thế dùng đòn bẩy, hãy kiểm tra giá thanh lý và khoảng cách của nó so với giá hiện tại. Hãy xác định margin là isolated (chỉ vị thế đó chịu rủi ro) hay cross (tài sản thế chấp đủ điều kiện trong tài khoản margin đó bảo chứng cho tất cả vị thế của bạn ở đó). Xem xét phí, funding rate hoặc lãi suất vay, và việc thanh lý dựa trên giá khớp lệnh gần nhất hay giá oracle. Những cái bẫy thường gặp gồm dùng bội số cao trên các token kém thanh khoản, nạp thêm tài sản thế chấp vào một vị thế đang lỗ, và coi một lệnh dùng đòn bẩy như việc mua spot mà bạn có thể cứ thế nằm chờ.