DEX

DEX, viết tắt của decentralized exchange, là sàn giao dịch phi tập trung gồm các hợp đồng thông minh cho phép bạn giao dịch token trực tiếp từ ví cá nhân. Bạn không cần tạo tài khoản hay nạp tiền để một công ty giữ hộ. Bạn kết nối ví, phê duyệt lệnh swap và token được chuyển on-chain trong một giao dịch duy nhất.

Phần lớn DEX trên Solana, BNB Chain, Base và Ethereum sử dụng pool thanh khoản, tức lượng dự trữ gồm hai token do người dùng khác gửi vào. Với mô hình tích không đổi cơ bản, cơ chế tạo lập thị trường tự động định giá dựa trên tỷ lệ giữa hai lượng dự trữ, nên mỗi giao dịch đều làm giá thay đổi. Các thiết kế khác, chẳng hạn thanh khoản tập trung, sử dụng công thức khác. Một số DEX dùng sổ lệnh, và một số ít dựa vào bên vận hành để khớp lệnh trong khi bạn vẫn giữ tài sản trong ví. Bất kỳ ai cũng có thể tạo pool cho bất kỳ token nào, đó là lý do token mới thường được giao dịch trên DEX từ lâu trước khi được sàn tập trung niêm yết.

Đổi lại, không ai sàng lọc token được đưa lên giao dịch và cũng không ai có thể đảo ngược sai sót. Token lừa đảo có thể có pool dễ dàng như token hợp pháp, và một lệnh swap gửi nhầm hợp đồng có thể khiến bạn mất tiền. Có hai loại chi phí dễ bị nhầm lẫn. Price impact là mức thay đổi giá trong pool do chính lệnh của bạn gây ra, và mức này càng lớn khi thanh khoản trong pool càng mỏng. Slippage, hay trượt giá, là chênh lệch giữa mức giá bạn kỳ vọng khi ký giao dịch và mức giá thực tế nhận được; chênh lệch này cũng có thể xuất hiện do các giao dịch khác được thực hiện trước giao dịch của bạn.

Trước khi mua, hãy kiểm tra bạn đang dùng giao diện chính thức, vì giả mạo các DEX phổ biến là thủ đoạn phishing thường gặp. Xác nhận địa chỉ hợp đồng token từ nguồn đáng tin cậy thay vì tìm theo tên, bởi bất kỳ ai cũng có thể triển khai token sao chép tên và mã giao dịch. Xem thanh khoản của pool và liệu thanh khoản có bị khóa hay không. Khóa thanh khoản chỉ có nghĩa là không thể rút thanh khoản trong một khoảng thời gian nhất định. Điều đó không khiến token trở nên an toàn, vì chính hợp đồng token vẫn có thể chặn bán, áp thuế giao dịch cao hoặc mint thêm nguồn cung. Cũng cần thận trọng khi cấp quyền sử dụng token, vì một lần swap thường yêu cầu quyền chi tiêu mà bạn có thể thu hồi sau đó.