DEX

DEX ย่อมาจาก decentralized exchange คือชุดสมาร์ตคอนแทรกต์ที่ให้คุณซื้อขายโทเคนจากกระเป๋าของตัวเองได้โดยตรง ไม่ต้องเปิดบัญชีหรือฝากสินทรัพย์ให้บริษัทดูแล เพียงเชื่อมต่อกระเป๋า อนุมัติการ swap แล้วโทเคนจะโอนบนเชนภายในธุรกรรมเดียว

DEX ส่วนใหญ่บน Solana, BNB Chain, Base และ Ethereum ใช้ liquidity pool ซึ่งเป็นกองสำรองโทเคนสองชนิดที่ผู้ใช้รายอื่นนำมาฝากไว้ ในรูปแบบพื้นฐานที่ใช้สูตรผลคูณคงที่ automated market maker จะกำหนดราคาจากอัตราส่วนของโทเคนสำรอง ทำให้ทุกการซื้อขายขยับราคา รูปแบบอื่น เช่น concentrated liquidity ใช้สูตรที่ต่างออกไป DEX บางแห่งใช้ order book แทน และบางแห่งอาศัยผู้ดำเนินการจับคู่คำสั่งโดยคุณยังเก็บสินทรัพย์ไว้ในกระเป๋าตัวเอง ใครก็สร้าง pool ให้โทเคนใดก็ได้ โทเคนใหม่จึงซื้อขายบน DEX ได้ก่อนเข้าเทรดบนศูนย์ซื้อขายแบบรวมศูนย์นานมาก

ข้อแลกเปลี่ยนคือไม่มีใครคัดกรองโทเคนที่เข้ามาซื้อขาย และไม่มีใครย้อนธุรกรรมที่ทำผิดพลาดได้ โทเคนหลอกลวงสร้าง pool ได้ง่ายพอ ๆ กับโทเคนที่ถูกต้อง และหากส่งธุรกรรม swap ไปยังสัญญาผิดก็เรียกคืนไม่ได้ มีผลกระทบด้านราคาสองอย่างที่มักสับสนกัน Price impact คือระดับที่คำสั่งของคุณเองทำให้ราคาใน pool ขยับ และจะสูงขึ้นเมื่อ pool มีสภาพคล่องน้อย ส่วน slippage คือส่วนต่างระหว่างราคาที่คาดไว้ตอนเซ็นธุรกรรมกับราคาที่ได้จริง ซึ่งอาจเกิดจากธุรกรรมอื่นถูกประมวลผลก่อนธุรกรรมของคุณด้วย

ก่อนซื้อ ให้ตรวจสอบว่าคุณใช้หน้าเว็บของจริง เพราะเว็บปลอมเลียนแบบ DEX ยอดนิยมเป็นกล phishing ที่พบบ่อย ยืนยัน contract address ของโทเคนจากแหล่งที่เชื่อถือได้แทนการค้นหาด้วยชื่อ เพราะใครก็ deploy โทเคนที่ใช้ชื่อและตัวย่อเลียนแบบได้ ดูสภาพคล่องของ pool และตรวจสอบว่าถูกล็อกไว้หรือไม่ การล็อกหมายถึงถอนไม่ได้ภายในระยะเวลาที่กำหนดเท่านั้น ไม่ได้ทำให้โทเคนปลอดภัย เพราะตัวสัญญาโทเคนอาจยังบล็อกการขาย เรียกเก็บภาษีสูง หรือ mint เพิ่มได้ ระวังการอนุมัติสิทธิ์ใช้โทเคนด้วย เพราะการ swap มักขอสิทธิ์นำโทเคนไปใช้ ซึ่งคุณสามารถเพิกถอนได้ภายหลัง