CEX (Merkezi borsa)
Kısaca CEX, fonlarınızı tutan, emirleri eşleştiren, listelemeleri, hesapları ve kimlik doğrulamalarını yöneten bir şirketin işlettiği merkezi kripto borsasıdır.
CEX, yani centralized exchange (merkezi borsa), bir şirket tarafından işletilen bir alım satım platformudur. Bir hesap açarsınız, genellikle kimliğinizi doğrularsınız, kripto veya itibari para yatırırsınız ve şirketin yönettiği bir emir defterine karşı işlem yaparsınız. Çoğu kişinin ilk coin'lerini aldığı büyük ve tanınmış borsaların hepsi bu modeli izler.
Para yatırdığınızda coin'leriniz borsanın kontrol ettiği cüzdanlara geçer ve bakiyeniz borsanın iç veritabanında bir kayda dönüşür. Kullanıcılar arasındaki işlemler blockchain'de değil bu veritabanında güncellenir; bu yüzden anlıktır ve gas ücreti yoktur. Zincire yalnızca para yatırma ve çekme işlemleri dokunur. Bu aynı zamanda coin'lerin kendisine değil, borsa üzerinde bir alacağa sahip olduğunuz anlamına gelir, çünkü özel anahtarı (private key) siz kontrol etmezsiniz.
Token alıcıları için CEX, bir DEX'in çoğu zaman sunamadığı şeyler sunar: itibari para girişleri, derin emir defterleri, dar spread'ler ve limit emir, kaldıraç ve perpetual futures gibi araçlar. Küçük token'lar için bir CEX listelemesi genellikle yalnızca DEX'te işlem görmekten daha fazla görünürlük ve hacim getirir. Ama neyin listeleneceğine borsa karar verir ve listeleme standartları platformlar arasında çok farklıdır. Birçok yeni token önce bir DEX'te çıkar ve bir CEX'e ancak daha sonra ulaşır, belki de hiç ulaşmaz.
Ana risk saklamadır (custody). Borsalar hacklendi, para çekimlerini dondurdu ve çöktü. 2022'deki FTX çöküşü, müşteri fonlarının müşteri çekimleri dışında bir şey için kullanıldığının en bilinen örneğidir. Borsada yalnızca aktif olarak trade ettiğiniz miktarı tutun, iki faktörlü doğrulamayı ve çekim adresi beyaz listesini açın, uzun vadeli varlıklarınızı kontrolünüzdeki bir cüzdana taşıyın. Ayrıca kimlik doğrulamaları, bölgesel kısıtlamalar ve bir token'ın delist edilme ihtimalini de hesaba katın.
Bilinmesi gereken iki pratik tuzak var. Bir token çekerken veya yatırırken ağı ve sözleşme adresini teyit edin, çünkü yanlış zincirde göndermek fonların kaybolması anlamına gelebilir. Küçük borsalarda ise yeni bir listeleme şişirilmiş veya wash trading ile üretilmiş hacim ve geniş spread'ler gösterebilir; rakamlara güvenmeden önce emir defterinin gerçek derinliğine bakın.