قرارداد هوشمند (Smart contract)
خلاصه قرارداد هوشمند برنامه‌ای روی بلاکچین است که هنگام فراخوانی دقیقاً طبق کد اجرا می‌شود، دارایی نگه می‌دارد و بدون واسطه قوانین را اعمال می‌کند.
قرارداد هوشمند کدی است که روی یک آدرس بلاکچین دیپلوی (deploy) شده است. وقتی فعال شد، هر کسی می‌تواند به آن تراکنش بفرستد و همه‌ی نودها همان کد را اجرا می‌کنند تا روی نتیجه به توافق برسند. توکن‌ها، پول‌های DEX، بازارهای وام‌دهی، کالکشن‌های NFT و بریج‌ها همگی از قراردادهای هوشمند ساخته می‌شوند.
از نظر فنی، قرارداد شامل تابع‌ها و state ذخیره‌شده است، مثل فهرست موجودی‌ها. فراخوانی تابعی که state را تغییر می‌دهد کارمزد گس (gas fee) دارد که هزینه‌ی اجرا و ثبت آن توسط ولیدیتورهاست. در چین‌های EVM مثل Ethereum، BNB Chain و Base، قراردادها معمولاً با Solidity نوشته و به بایت‌کد کامپایل می‌شوند. Solana به آن‌ها برنامه (program) می‌گوید و موجودی توکن‌ها در آنجا به‌جای یک قرارداد برای هر توکن، در حساب‌های جداگانه‌ای است که یک token program مشترک مدیریت می‌کند.
برای خریدار توکن، قرارداد قوانین واقعی بازی است. هر چه وب‌سایت یا چت بگوید، این کد است که تعیین می‌کند آیا مالک می‌تواند عرضه‌ی جدید mint کند، روی فروش مالیات بگذارد، معاملات را متوقف کند یا کیف پول‌ها را بلک‌لیست کند. تراکنش‌های ارسالی به قرارداد قابل بازگشت نیستند، پس یک باگ یا قانون خصمانه همه‌ی دارندگان توکن را همزمان درگیر می‌کند.
پیش از خرید بررسی کنید که سورس کد در بلاک اکسپلورر وریفای (verified) شده باشد تا بتوانید بخوانید چه کاری می‌کند و فقط به بایت‌کد اعتماد نکنید. دنبال تابع‌های مخصوص مالک (owner-only) بگردید و ببینید مالکیت رها شده (renounce) یا به یک multisig داده شده است. مراقب پروکسی‌ها (proxy) باشید، چون قرارداد قابل ارتقا می‌تواند بعداً با کد دیگری جایگزین شود. ممیزی (audit) کمک می‌کند، ولی فقط کدی را پوشش می‌دهد که در همان زمان بررسی شده است.