Tiền mã hóa (Cryptocurrency)

Tiền mã hóa (cryptocurrency) là tài sản số có quyền sở hữu được ghi lại trên blockchain, một cuốn sổ cái dùng chung do nhiều máy tính độc lập cùng duy trì thay vì do một công ty nắm giữ. Bitcoin, ra mắt năm 2009, là đồng đầu tiên được sử dụng rộng rãi. Ngày nay thuật ngữ này bao gồm tất cả, từ Bitcoin và Ether cho đến hàng nghìn token nhỏ mà ai đó tạo ra chỉ trong một buổi chiều.

Thực ra bạn không giữ coin trong một tập tin hay một ứng dụng nào cả. Bạn giữ một private key cho phép ký giao dịch từ một địa chỉ ví, còn các miner hoặc validator của mạng lưới sẽ kiểm tra chữ ký đó trước khi cập nhật sổ cái. Các native coin như BTC, ETH, SOL và BNB dùng để trả phí trên chính chain của chúng. Token thì được tạo ra bởi các smart contract chạy trên những chain đó, dù hầu hết mọi người vẫn gọi chung cả hai là "crypto".

Điều này quan trọng vì giao dịch nhìn chung là không thể hoàn tác. Không có bộ phận hỗ trợ nào để gọi nếu bạn dán nhầm địa chỉ, ký một approval độc hại hoặc làm mất key. Quy tắc về nguồn cung và quyền sở hữu cũng được ghi trong code và dữ liệu công khai, nên bạn có thể tự kiểm chứng rất nhiều thứ thay vì tin vào lời của một công ty.

Trước khi mua bất cứ thứ gì, hãy xác nhận nó nằm trên chain nào và sao chép chính xác contract address từ một nguồn bạn tin cậy, vì token giả thường sao chép tên và ticker của token thật. Hãy dùng block explorer để xem có bao nhiêu ví đang nắm giữ và liệu một vài ví có sở hữu phần lớn nguồn cung hay không. Kiểm tra xem contract có thể mint thêm token hay không và có thanh khoản thật để bán ra hay không. Một token xuất hiện trong danh sách hay bảng xếp hạng không có nghĩa là đã có ai thẩm định nó.

Giá biến động rất mạnh, và các token nhỏ có thể mất phần lớn giá trị chỉ trong vài giờ mà không có bất kỳ tin tức nào. Nhiều loại tiền mã hóa không có công dụng nào ngoài giao dịch, nên giá có thể chỉ dựa vào sự chú ý của đám đông. Chỉ nên bỏ vào số tiền mà bạn có thể chấp nhận nhìn nó giảm.