Web3

Web3; sahiplik, ödemeler ve kurallar için açık blokzincirleri kullanan, genellikle geleneksel web altyapısından da yararlanan uygulama ve hizmetleri kapsayan genel bir adlandırmadır. Kullanıcılar varlıklarını ve kimliklerini bir kullanıcı hesabı yerine cüzdan üzerinden kontrol eder. Ethereum'un kurucu ortaklarından Gavin Wood, terimi 2014 civarında yaygınlaştırdı; ancak terimin hâlâ resmî bir tanımı veya onu yöneten bir kuruluş yoktur. Pratikte token alım satımını, borç verme işlemlerini, NFT'leri, DAO'ları ve zincir üstü oyunları kapsar.

Teknik açıdan bir Web3 uygulaması, genellikle veri ve indeksleme için kendi sunucularından da yararlanan ve bir blokzincirdeki akıllı sözleşmelerle iletişim kuran sıradan bir web sitesidir. E-posta ve şifreyle kaydolmak yerine cüzdanınızı bağlar, özel anahtarınızla mesaj veya işlem imzalarsınız. Bakiyeler ve kurallar gibi sözleşme durum bilgileri herkese açıktır ve bir blok gezgininden okunabilir; ancak kaynak kodu yalnızca sözleşmeyi ağa dağıtan kişi kodu doğrulamışsa okunabilir. Zincir üstü işlemler için genellikle gas ücreti alınır ve bu ücret ağın yerel tokenıyla ödenir; bazı uygulamalar veya sponsorlar ise kullanıcılar adına bu ücretleri karşılayabilir.

Bu konu, küçük ölçekli tokenları satın alan herkesi ilgilendirir; çünkü bunların çoğu merkeziyetsiz borsalarda işlem görür ve bu da Web3 araçlarını doğrudan kullanmayı gerektirir. Bazı tokenlar merkezi borsalarda da listelenir; burada varlıkları borsa saklar ve deneyim, geleneksel bir aracı kurum hesabına daha yakındır. Varlıklarınızı kendi cüzdanınızda tuttuğunuzda başvurabileceğiniz bir destek birimi veya ters ibraz imkânı yoktur; dolayısıyla yanlış adrese yapılan transfer geri alınamaz. Aynı açıklık, herkesin dakikalar içinde bir token oluşturup ağa dağıtabilmesini sağlar; bu nedenle karşılaşacağınız projelerin önemli bir bölümü düşük kalitelidir.

Merkeziyetsizlik farklı derecelerde olabilir; bu yüzden bir projenin gerçekte ne kadar merkeziyetsiz olduğunu kontrol edin. Pek çok uygulama hâlâ merkezi bir ön yüze, barındırılan bir sunucuya, güncellenebilir bir sözleşmeye veya kuralları değiştirebilen ya da fonları taşıyabilen bir yönetici anahtarına bağlıdır. Cüzdanınızdaki onay ekranının tam olarak neyi imzalamanızı istediğini okuyun. Kötü niyetli bir token harcama izni, bir sözleşmenin tokenlarınızı daha sonra çekmesine olanak tanıyabilir; yani tehlike imzadan sonra da devam eder. Bu izni kötüye kullanılmadan önce iptal etmek kaybı önleyebilir, ancak gerçekleşmiş transferleri geri alamaz. Denemeler için düşük bakiyeli ayrı bir cüzdan kullanmak, bir hatanın yol açabileceği zararı sınırlar. Bir projenin Web3 olarak tanıtılması ise ürünün çalıştığı veya güvenli olduğu anlamına gelmez.